Τι Είναι μια Τοξική Σχέση;

Σύντομη απάντηση: Τοξική σχέση δεν είναι η αμοιβαία τριβή ούτε οι περιστασιακοί καβγάδες· είναι η σκόπιμη, επαναλαμβανόμενη διάβρωση της αυτοπεποίθησης του ενός συντρόφου μέσα από ένα συστηματικό μοτίβο ελέγχου. Η κλινική της δομή είναι ο καταναγκαστικός έλεγχος: εκφοβισμός, χειραγώγηση και χρόνιος φόβος που αποσυναρμολογούν την ελευθερία και την ανεξαρτησία σου, μέχρι ο ένας να υπαγορεύει στον άλλον τι σκέφτεται, πώς φέρεται και τι νιώθει.

Τι έχει γίνει η ζωή όταν ένας καβγάς για τα σκουπίδια μοιάζει με δίκη για τα λογικά σου; Κι όταν ξαναπαίζεις την κουβέντα στο κεφάλι σου, ακόμα λιγότερα από όσα ειπώθηκαν φαίνεται να έχουν λογική.

Είναι μια κουβέντα γεμάτη ανεπαίσθητες εκτροπές και μια πληγωμένη έκπληξη στη φωνή τους όταν αναφέρεις τα γεγονότα. Και μετά έρχεται το συντριπτικό βάρος: να ζητάς ξανά και ξανά συγγνώμη για το ίδιο ακριβώς πράγμα που σου έκαναν, και που κατάφεραν να το κάνουν να μοιάζει δικό σου φταίξιμο.

Το δωμάτιο μοιάζει κρύο, όχι από τη θερμοκρασία, αλλά από την απότομη, βαθιά απομόνωση. Είναι το είδος της κατάστασης που σου γυρίζει το στομάχι, όχι από τη σύγκρουση, αλλά από τη συντριπτική αίσθηση ότι η πραγματικότητα σού γλιστράει από τα χέρια. Ξέρεις καθαρά τι είδες, μόνο που η παράστασή τους, όπως θα τη λέγαμε, είναι αληθινό μάθημα μαεστρίας στην πληγωμένη αθωότητα, και σε αφήνει να νιώθεις σαν σαστισμένος κακός της ιστορίας.

Η κατάσταση γεννάει έναν χρόνιο αποπροσανατολισμό που τρέφει την αμφιβολία για τον εαυτό σου, και δεν είναι καθόλου τυχαίος. Είναι το χαρακτηριστικό παραπροϊόν μιας υπολογισμένης ψυχολογικής επίθεσης. Και μ' αυτό μπορείς να τον ορίσεις ως τον μηχανισμό μιας τοξικής σχέσης.

Μην τη μπερδέψεις με την αμοιβαία τριβή ή τον περιστασιακό καβγά· η τοξική σχέση πάει πολύ βαθύτερα. Είναι η σκόπιμη, επαναλαμβανόμενη διάβρωση της αυτοπεποίθησής σου από ένα συστημικό μοτίβο ελέγχου.

Αυτός ο άμεσος ψυχολογικός αποπλισμός είναι το πρώτο βήμα στην παράδοση της εσωτερικής σου δύναμης, μια διαδικασία που αναλύεται εγκληματολογικά στο Μαύρο Βιβλίο της Εξουσίας, εκεί όπου εξετάζονται οι χίλιοι ασυνείδητοι τρόποι με τους οποίους παραδίδεις τον έλεγχο πριν καλά-καλά καθίσεις για πρωινό.

Ορίζοντας την τοξική σχέση

Η τοξική σχέση είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από μια σχέση γεμάτη καβγάδες· υπάρχει όμως μια λεπτή γραμμή που την περνάς γρήγορα, αν αφήσεις πίσω την ιδέα της απλής σύγκρουσης χαρακτήρων και δεχτείς το κλινικό πλαίσιο που ορίζει τη δομή της: τον καταναγκαστικό έλεγχο.

Μπορούμε να καταλάβουμε έναν σύντροφο που χάνει κατά καιρούς την ψυχραιμία του μετά από μια φορτωμένη μέρα στη δουλειά ή όταν οι ορμόνες είναι στα ύψη. Με τον καταναγκαστικό έλεγχο όμως το μοτίβο είναι πιο υπολογισμένο και γεμάτο συνεχείς κακοποιητικές συμπεριφορές, σωματικές και μη σωματικές. Δημιουργούν χρόνιο φόβο και εξαλείφουν συστηματικά την ελευθερία και την ανεξαρτησία σου.

Αυτό που σου μένει είναι μια ατμόσφαιρα διαρκούς απειλής και εξάρτησης. Στην τοξική σχέση ο ένας θέλει να επιβάλει ηγεμονία και υπαγορεύει στον άλλον τις σκέψεις, τις συμπεριφορές και τα συναισθήματά του μέσα από εκφοβισμό και χειραγώγηση, κάνοντας τη σχέση εκ βάθρων δηλητηριώδη.

Είναι μια έννοια που η σύγχρονη κοινωνία έχει βγάλει εντελώς από τα συμφραζόμενά της: παίρνει κακές δυναμικές σε μια σχέση και συγκρούσεις χαρακτήρων και τις βαφτίζει τοξικές σχέσεις.

Η σύγχρονη φράση «τοξική σχέση» μπήκε στο ψυχολογικό λεξιλόγιο γύρω στο 1972, επηρεασμένη βαθιά από παλαιότερες έννοιες γύρω από τον ψυχολογικό πόλεμο μέσα στις σχέσεις. Χαρακτηριστικά, η ίδια η λέξη «τοξικός» προέρχεται από το λατινικό toxicum (δηλητηριασμένος), που με τη σειρά του κατάγεται από το ελληνικό τοξικόν (φαρμάκι για βέλη).

Αυτή η ιστορική ρίζα έχει ενδιαφέρον. Μπορείς να συνδέσεις την τοξική σχέση με την αρχαία σημασία: χορηγείς εσκεμμένα δηλητήριο, σχεδιασμένο να εξουδετερώσει τον στόχο και να εξασφαλίσει εξουσία.

Συνηθισμένα προειδοποιητικά σημάδια τοξικών δυναμικών

Την τοξική σχέση την ορίζεις από τις επίμονες τακτικές της. Είναι επιθέσεις που δεν στοχεύουν απλώς να κερδίσουν έναν καβγά, αλλά να διαφθείρουν την αίσθηση που έχεις για την πραγματικότητα.

Ένα από τα πιο συνηθισμένα και πιο καταστροφικά σημάδια είναι ο αμυντικός μηχανισμός του θύτη απέναντι στη λογοδοσία. Η αντίδραση DARVO (Deny, Attack, Reverse Victim and Offender: Άρνηση, Επίθεση, Αντιστροφή Θύματος και Θύτη) το εξηγεί τέλεια. Το μοτίβο είναι τόσο προβλέψιμο που λειτουργεί σαν αλγόριθμος συμπεριφοράς.

Η πρώτη φάση είναι η άρνηση. Όταν φέρνεις τον κακοποιητή μπροστά στις αποδείξεις για το παράπτωμά του, πρώτα αρνείται (Deny) ή υποβαθμίζει τη συμπεριφορά. Μπορεί να πει, για παράδειγμα: «Δεν σου φώναξα ποτέ, μίλησα αυστηρά».

Δεύτερον, επιτίθεται (Attack) επιθετικά στην αξιοπιστία σου, στην ευφυΐα σου ή στα λογικά σου. Μπορεί να πει, για παράδειγμα: «Τα βγάζεις από το μυαλό σου, γιατί είσαι υπερβολικά ευαίσθητος».

Η τελευταία φάση είναι η πιο αποπροσανατολιστική. Αντιστρέφει (Reverse) τους ρόλους, ισχυριζόμενος ότι το πραγματικό θύμα είναι εκείνος, θύμα της «κακοποίησης», του «ελέγχου» ή των «αδικαιολόγητων κατηγοριών» σου. Ξαφνικά έχει καταφέρει να γυρίσει το αφήγημα ανάποδα, και ο κακοποιημένος γίνεται ο επιτιθέμενος.

Αυτή η έντονη στρατηγική τριών μερών είναι ο κεντρικός μηχανισμός με τον οποίο λειτουργούν οι ψυχολογικοί κακοποιητές. Τη χρησιμοποιούν για να αποφύγουν την ενοχή και να εμφυσήσουν στο θύμα μια παραλυτική αυτοενοχοποίηση.

DARVO: η στρατηγική του θύτη για να αποφύγει τη λογοδοσία

Φάση

Μηχανισμός δράσης

Στόχος του θύτη

Άρνηση (Deny)

Απόρριψη της ευθύνης ή υποβάθμιση της σοβαρότητας της επιζήμιας συμπεριφοράς (π.χ. «Δεν φώναξα ποτέ», «Πλάκα έκανα»).

Να υπονομεύσει την αντίληψη του θύματος για την πραγματικότητα του παραπτώματος.

Επίθεση (Attack)

Μετατόπιση του κέντρου βάρους με επιθετική επίθεση στην αξιοπιστία, στη μνήμη ή στα κίνητρα του θύματος (π.χ. «Είσαι τρελός», «Γιατί είσαι τόσο ανασφαλής;»).

Να σπείρει αμφιβολία στο μυαλό του θύματος και να το ντροπιάσει ώστε να σιωπήσει.

Αντιστροφή Θύματος και Θύτη (Reverse Victim and Offender)

Ισχυρισμός ότι το θύμα είναι ο πραγματικός επιτιθέμενος ή ότι ο θύτης είναι εκείνος που υποφέρει περισσότερο (π.χ. «Εσύ με ανάγκασες να φερθώ έτσι», «Κοίτα τι με έκανες να κάνω»).

Να δικαιολογήσει ή να μειώσει τις πράξεις του θύτη, εμφυσώντας στο θύμα την αίσθηση ότι είναι υπαίτιο.

Το θεμέλιο του DARVO είναι το gaslighting, η συστηματική υπονόμευση της αντίληψής σου για την πραγματικότητα. Αν το έχεις ζήσει ποτέ, ξέρεις ότι είναι τακτική τόσο διάχυτη που στοχεύει άμεσα τις θεμελιώδεις γνωστικές διεργασίες με τις οποίες αξιολογείς την πραγματικότητα.

Ο όρος γεννήθηκε από το θεατρικό έργο Gas Light του 1938, που μεταφέρθηκε αργότερα στον κινηματογράφο, το 1944. Η πλοκή περιγράφει έναν σύζυγο που χειραγωγεί συστηματικά τη γυναίκα του ώστε να αμφιβάλλει για την αντίληψή της όταν βλέπει τις λάμπες γκαζιού του σπιτιού να χαμηλώνουν, δείχνοντας εύγλωττα πώς διαβρώνεται η εμπιστοσύνη ενός θύματος στον εαυτό του. Είναι το τέλειο παράδειγμα για το πόσο μεγαλύτερο από ένα ψέμα είναι το ζήτημα· είναι απόπειρα να σε κάνουν να μην πιστεύεις τις ίδιες σου τις αισθήσεις.

Έρευνα έχει ρίξει νευρολογικό φως σ' αυτή την ύπουλη χειραγώγηση, χαρακτηρίζοντας το αποτέλεσμά της διαφθορά του σφάλματος πρόβλεψης· ο προμετωπιαίος φλοιός θεωρείται υπεύθυνος για την εκτέλεση της παραπλανητικής συμπεριφοράς, και η συμμετοχή του συνδέεται με μεγαλύτερη γνωστική προσπάθεια. Η μελέτη βρήκε ότι ο εγκέφαλος είναι από τη φύση του καλωδιωμένος να παράγει προβλέψεις με βάση σταθερά δεδομένα εισόδου.

Έτσι, όταν ζητάς εξηγήσεις από τον σύντροφό σου με βάση αυτό που παρατήρησες, την πραγματικότητα Α, και εκείνος συστηματικά και επιθετικά σου επιβάλλει το συμπέρασμα ότι συνέβη η πραγματικότητα Ω. Μ' αυτό, το εσωτερικό σύστημα πρόβλεψης του εγκεφάλου σου καταρρέει και αναγκάζεται να εγκαταλείψει την εξάρτησή του από τα αντικειμενικά δεδομένα και να δικαιολογήσει, αντίθετα, την ασταθή και αντιφατική συμπεριφορά του κακοποιητή.

Μόλις καταλάβεις αυτή τη διαδικασία, όπου το θύμα γίνεται ψυχολογικά προβλέψιμο μέσα στη σύγχυσή του, μπορείς να σχεδιάσεις άμυνα απέναντι στη χειραγώγηση.

Τα δεδομένα δίνουν αδιαμφισβήτητη διαύγεια, για να μετρήσεις τι είναι τοξική σχέση με βάση αυτούς τους ψυχολογικούς ελιγμούς. Ναι, η σωματική βία είναι το νομικό και κοινωνικό μέτρο της κακοποίησης· η έρευνα όμως δείχνει ότι το ψυχολογικό συστατικό είναι σχεδόν καθολικό στα πλαίσια της ενδοοικογενειακής βίας.

Σε μια λεπτομερή μελέτη για τη βία από σύντροφο (intimate partner violence, IPV), σχεδόν όλοι οι συμμετέχοντες, ένα συντριπτικό 99,32%, ανέφεραν ότι είχαν βιώσει συναισθηματική-λεκτική κακοποίηση. Αυτό επιβεβαιώνει ότι οι αόρατες πληγές είναι τα πιο συνηθισμένα και τα πιο διάχυτα τραύματα.

Θέλω επίσης να επισημάνω ότι αυτή η ψυχολογική κακοποίηση συσχετίζεται άμεσα με σημαντικά αυξημένα επίπεδα καταθλιπτικών συμπτωμάτων και χρόνιου άγχους. Ναι, μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι οι δυναμικές εξουσίας στην κακοποίηση συχνά πλήττουν δυσανάλογα τις γυναίκες, αλλά μια μελέτη που εξέτασε 204 ερωτηθέντες δεν βρήκε στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα φύλα στις μέσες βαθμολογίες gaslighting.

Μ' αυτό, μπορούμε να υποθέσουμε ότι, ενώ η κοινωνιολογική διαφορά ισχύος ορίζει συχνά το πλαίσιο του καταναγκαστικού ελέγχου, η ίδια η τακτική της ψυχολογικής χειραγώγησης χρησιμοποιείται ευρέως στα τοξικά περιβάλλοντα για να επιτευχθεί επιβολή.

Η ψυχολογία πίσω από τους τοξικούς δεσμούς

Η τοξική σχέση γίνεται γρήγορα μια μορφή χρόνιου φυσιολογικού τραύματος. Είναι σχεδιασμένη να σε κρατάει χημικά εξαρτημένο από την πηγή του πόνου σου, σχεδόν σαν εθισμό. Αυτό το παρατεινόμενο ψυχολογικό στρες εγκλωβίζει το σώμα σε μια διαρκή κατάσταση έκτακτης ανάγκης, και η ίδια σου η βιολογία στρέφεται εναντίον της γνωστικής σου ικανότητας να ξεφύγεις.

Η συνεχής αίσθηση απειλής κρατάει το κεντρικό σύστημα απόκρισης του σώματος στο στρες, τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (άξονα HPA), σχεδόν διαρκώς ενεργοποιημένο. Το αποτέλεσμα είναι χρόνια αυξημένα επίπεδα της ορμόνης του στρες, της κορτιζόλης. Το βραχύχρονο στρες είναι προσαρμοστικό, αλλά η μακροχρόνια, παρατεινόμενη έκθεση στην κορτιζόλη διαταράσσει σχεδόν όλες τις σωματικές διεργασίες. Το ανησυχητικό είναι ότι μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο σοβαρών προβλημάτων υγείας, όπως:

• Καρδιαγγειακή νόσος
• Άγχος
• Σοβαρά, χρόνια προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης

Όπως όλοι λένε ότι βρίσκονται σε τοξική σχέση, έτσι και η κουβέντα για την υψηλή κορτιζόλη έχει γίνει κάτι σαν φαινόμενο των social media, χωρίς πολλή κατανόηση του πραγματικού ζητήματος.

Μελέτες με απεικόνιση εγκεφάλου δείχνουν ότι το ιστορικό ψυχολογικής κακοποίησης συνδέεται με λέπτυνση του ιστού στις περιοχές του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνες για τις εκτελεστικές λειτουργίες και τη συναισθηματική κατανόηση, συγκεκριμένα στον προμετωπιαίο φλοιό (PFC) και στον έσω κροταφικό λοβό. Παρότι η μελέτη αυτή επικεντρώθηκε στην παιδική κακοποίηση και στη συνδεόμενη ψυχοπαθολογία, τα ευρήματα έχουν ενδιαφέρον.

Αυτή η σωματική βλάβη βλάπτει την ικανότητά σου να ρυθμίζεις τα έντονα συναισθήματα και υπονομεύει την κρίσιμη αυτεπίγνωση. Ταυτόχρονα, η αμυγδαλή, γνωστή ως το κέντρο του φόβου στον εγκέφαλο, γίνεται συνήθως υπεραντιδραστική ή ακόμη και δομικά μεγεθυσμένη. Το αποτέλεσμα είναι χρόνια υπερεπαγρύπνηση και η διάχυτη αίσθηση ότι πατάς συνεχώς πάνω σε αυγά.

Η νευροβιολογική υπογραφή της χρόνιας ψυχολογικής κακοποίησης

Εγκεφαλική δομή

Λειτουργία υπό στρες

Παρατηρούμενη επίδραση της χρόνιας κακοποίησης

Προκύπτουσα δυσκολία συμπεριφοράς

Προμετωπιαίος φλοιός (PFC)

Εκτελεστικές λειτουργίες, ορθολογική λήψη αποφάσεων, συναισθηματική ρύθμιση.

Λέπτυνση του ιστού. Βλάβη στη νευρωνική σύνδεση με την αμυγδαλή.

Δυσκολία στη ρύθμιση έντονων συναισθημάτων, έλλειψη ελέγχου των παρορμήσεων, χαμηλή αυτεπίγνωση.

Αμυγδαλή

Το κέντρο του φόβου στον εγκέφαλο· ανίχνευση απειλής («μάχη ή φυγή»).

Αυξημένη αντιδραστικότητα ή δομική μεγέθυνση.

Χρόνια υπερεπαγρύπνηση, έντονο άγχος, δυσκολία να ηρεμήσει το νευρικό σύστημα.

Άξονας υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (HPA)

Ελέγχει την απόκριση στο στρες μέσω ορμονών.

Παρατεινόμενη ενεργοποίηση, που οδηγεί σε χρόνια αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης.

Προβλήματα μνήμης, πεπτικές διαταραχές, χρόνια κατάθλιψη και εξασθενημένη ανοσολογική απόκριση.

Αυτή η νευροβιολογική διαταραχή εξηγεί γιατί ο τραυματικός δεσμός που δημιουργείται μερικές φορές μέσα από τις τοξικές σχέσεις είναι τόσο ισχυρός και τόσο ανθεκτικός στη λογική. Η δυναμική στηρίζεται σε κύκλους κακοποίησης που διακόπτονται από περιστασιακή θετική ενίσχυση. Μπορούμε να το πούμε το σύγχρονο στάδιο του «βομβαρδισμού αγάπης» (love bombing).

Το χαμηλής έντασης στρες (κορτιζόλη) σε κρατάει συμμορφωμένο, και η απότομη ανακούφιση ή ζεστασιά που έρχεται από την έκκριση ντοπαμίνης και ωκυτοκίνης στον θετικό κύκλο γίνεται ισχυρή, εθιστική ανταμοιβή, που καταπνίγει τις λογικές διαμαρτυρίες του εξασθενημένου PFC.

Αυτή η διαδικασία, που μπερδεύει τον πόνο με την ηδονή και τον έλεγχο με τη σύνδεση, είναι ο ίδιος ο ορισμός του Δηλητηρίου του Έρωτα: η φόρμουλα για να κατασκευάζεις επιθυμία και να χτίζεις δεσμούς που μοιάζουν με πεπρωμένο, ακόμα κι όταν είναι καταστροφικοί.

Όταν όμως εξετάζεις αυτούς τους δεσμούς, αναδύεται μια κρίσιμη λεπτή διάκριση. Ορισμένοι ειδικοί προειδοποιούν ότι, αν επικεντρωθείς υπερβολικά στην ψυχολογική κατάσταση του θύματος, στον «εθισμό» ή στην «προσκόλλησή» του, κινδυνεύεις να παθολογικοποιήσεις τον επιζώντα. Το κέντρο βάρους μετατοπίζεται λάθος: στην ουσία κατηγορείς τη συνεχιζόμενη επαφή του και αγνοείς τον εξωτερικό, εσκεμμένο και υπολογισμένο χαρακτήρα του καταναγκαστικού ελέγχου και της χειραγώγησης του θύτη.

Βήματα για να αναγνωρίσεις και να αντιμετωπίσεις την τοξικότητα

Για να ξεφύγεις από την τοξικότητα ή να την αντιμετωπίσεις, πρέπει να αλλάξεις στρατηγική. Είναι απαραίτητο να περάσεις από τη συναισθηματική αντίδραση στη συνειδητή, αντικειμενική ανάλυση. Πρέπει να μεταμορφωθείς από άνθρωπο του οποίου την πραγματικότητα διαχειρίζονται άλλοι σε μια πλήρως αυτοκυρίαρχη οντότητα.

1. Στήσε ένα εξωτερικό σύστημα αλήθειας

Το DARVO και το gaslighting στηρίζονται εξ ολοκλήρου στην παραμόρφωση της μνήμης σου.

Το πρώτο βήμα είναι να δημιουργήσεις μια αντικειμενική πραγματικότητα μακριά από την επιρροή της σχέσης. Ένας τρόπος είναι να κρατάς αυστηρά αρχεία που καταγράφουν τι ειπώθηκε, πότε και πού. Οι εξωτερικές αποδείξεις είναι εξαιρετικό όπλο απέναντι στην εσωτερική ψυχολογική διαφθορά. Αυτή η αντικειμενική συλλογή δεδομένων είναι το κρίσιμο πρώτο βήμα για να ανακτήσεις τον νου σου, όπως περιγράφεται αναλυτικά στον Γυμνό Βασιλιά.

2. Ποσοτικοποίησε την ποιοτική ζημιά

Πρέπει να αφήσεις πίσω τη συναισθηματική σύγχυση και να αναλύσεις αντικειμενικά τη δυναμική, με κλινικά εργαλεία που δίνουν αντικειμενικά δεδομένα.

Η Αξιολόγηση Gottman, βασισμένη σε πάνω από 50 χρόνια επιστημονικής έρευνας, περιλαμβάνει μια αυτοαξιολόγηση που μετρά βασικές περιοχές της σχέσης, όπως τη διαχείριση των συγκρούσεων, την εμπιστοσύνη και το κοινό νόημα. Είναι εξαιρετικό εργαλείο, που δίνει ποσοτική βαθμολογία για να αντιπαραβάλεις με τα υποκειμενικά συναισθήματα χάους.

Ένα άλλο επικυρωμένο όργανο, το Relationship Assessment Tool (αρχικά WEB), αξιολογεί ειδικά τη συναισθηματική κακοποίηση, αναλύοντας την αίσθηση που έχεις ότι είσαι εκτεθειμένος σε σωματικό κίνδυνο και σε απώλεια δύναμης και ελέγχου. Βαθμολογία 20 ή μεγαλύτερη θεωρείται θετική για βία από σύντροφο (IPV).

3. Έλεγξε τις δικές σου σκιώδεις δυναμικές

Πρέπει να ελέγξεις και να διορθώσεις τα εσωτερικά σου τρωτά σημεία. Τα τοξικά άτομα είναι μάστορες στην εκμετάλλευση των ψυχολογικών αδυναμιών. Μπορούν τόσο γρήγορα να μετατρέψουν τη φυσική σου ενσυναίσθηση σε «πληγή που αιμορραγεί» και να την αδειάζουν όποτε θέλουν. Για να προστατευτείς, πρέπει πρώτα να καταλάβεις τον δικό σου νου και να αναγνωρίσεις τις σκέψεις που εκείνοι έβαλαν εκεί και εσύ τις παίρνεις για δικές σου.

4. Παραδέξου τα εμπόδια στο να φύγεις

Πρέπει να συνδυάσεις την πρακτική συμβουλή με ενσυναίσθηση και προσοχή. Καταλαβαίνουμε ότι το να φύγεις από μια κακοποιητική κατάσταση σπάνια είναι απλό και συχνά είναι η πιο επικίνδυνη περίοδος για έναν επιζώντα. Οι τοξικές σχέσεις δημιουργούν έντονα, δομικά εμπόδια, όπως:

• Απομόνωση από τα δίκτυα υποστήριξης
• Ντροπή
• Οικονομική εξάρτηση
• Διάχυτος φόβος για αντίποινα ή βία

Τα θύματα κρατούν έναν ισχυρό δεσμό με το πιθανό καλό του συντρόφου ή μια ελπίδα ότι ο σύντροφος θα αλλάξει. Και πόσο λάθος κάνουν, όταν πρόκειται για αληθινή τοξική σχέση που τρέφεται από χειραγωγικές τακτικές. Αν μπορείς, άρχισε να χτίζεις διακριτικά οικονομική και κοινωνική ανεξαρτησία.

5. Ξεχώρισε την ευαλωτότητα από την ενοχή

Η κυριαρχία απαιτεί αυτοεξέταση, αλλά αυτή η διαδικασία πρέπει να χωριστεί από την αυτοενοχοποίηση. Έρευνα σε ένα τεράστιο σύνολο δεδομένων 1.404 φοιτητών βρήκε ότι το παιδικό τραύμα προέβλεπε αρνητικά την ικανοποίηση από τις ερωτικές σχέσεις. Μ' αυτό, μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι οι παλιές πληγές μπορούν να αυξήσουν την ευπάθεια σε ανθυγιεινά μοτίβα σκέψης.

Όμως η ευαλωτότητα του παρελθόντος σου δεν σε κάνει υπεύθυνο για την επιλογή ενός άλλου ανθρώπου να σε κακοποιήσει. Η κακοποίηση είναι πάντα επιλογή του θύτη. Αληθινή αυτοκυριαρχία σημαίνει να γιατρεύεις τα τρωτά σημεία που εκμεταλλεύονται οι άλλοι, χρησιμοποιώντας τα πλαίσια της επιρροής για να δημιουργήσεις μεταμόρφωση: την Αίρεση του Θεραπευτή.

Ένα τελευταίο σημείο

Ο κλινικός ορισμός της τοξικότητας μπορεί να επικεντρώνεται στην εσκεμμένη ανισορροπία ισχύος του καταναγκαστικού ελέγχου, αλλά είναι απαραίτητο να παραδεχτούμε ότι ορισμένες σχέσεις είναι αμοιβαία τοξικότητα. Είναι σχέσεις όπου και οι δύο σύντροφοι μεγεθύνουν ανθυγιεινές συνήθειες σε διαβρωτικές δυναμικές, γεννώντας απάτη και δυσπιστία.

Κι όμως, ακόμα και σ' αυτές τις χαοτικές καταστάσεις, ο κύριος κίνδυνος είναι το συστημικό μοτίβο ελέγχου και χειραγώγησης. Μη μπερδέψεις ποτέ το χάος με την κακοποίηση, αλλά κατάλαβε ότι η κακοποίηση είναι συχνά ένα ελεγχόμενο είδος χάους, σχεδιασμένο να σε κρατάει προβλέψιμο.