Όταν η Θεραπεία Χρειάζεται να Μείνεις Σπασμένος

Σύντομη απάντηση: Εξάρτηση από τη θεραπεία έχουμε όταν η θεραπεία γίνεται αυτό που χρειάζεται θεραπεία. Δεν χρειάζεται συνωμοσία, μόνο αριθμητική και κίνητρο: η πραγματική ίαση είναι κακή για τις δουλειές όταν το εισόδημα εξαρτάται από το να επιστρέφουν οι πελάτες και οι πελάτες αγαπούν όλο και περισσότερο την εβδομαδιαία κάθαρση. Ο Φρόιντ ονόμασε τον κινητήρα μεταβίβαση. Η αληθινή ίαση τείνει προς την ανεξαρτησία και την κυριαρχία, και είναι συνήθως δουλειά μηνών, όχι χρόνων.

Θυμήσου την καρέκλα στην οποία έχεις καθίσει για νιοστή φορά. Το κουτί με τα χαρτομάντιλα έχει αποκτήσει τη μονιμότητα οικιακής θεότητας. Έχεις ανασκάψει την παιδική ηλικία, έχεις ελέγξει εξονυχιστικά τις σχέσεις σου και έχεις λειάνει τα μικροπαράπονά σου σαν βότσαλο του ποταμού, μέχρι που οι λέξεις βγαίνουν από το στόμα σου χωρίς βάρος από την επανάληψη. Ο θεραπευτής σου γνέφει με την εκπαιδευμένη ζεστασιά γύρω από την οποία έχεις καταλήξει να οργανώνεις την εβδομάδα σου, και με μια επικύρωση που κοστίζει 200 δολάρια την ώρα, και σε στέλνει σπίτι με την αίσθηση ότι σε κατάλαβαν και, κάπως, ποτέ τελειωμένο. Κλείνεις την ίδια ώρα για την άλλη εβδομάδα, την ίδια καρέκλα, τα ίδια προβλήματα με φρέσκο λεξιλόγιο.

Στην έξοδο αναρωτιέσαι, για μια στιγμή, αν θα αποφοιτήσεις ποτέ, ή αν αυτό είναι πια απλώς το σχήμα σου: επαγγελματίας ασθενής και συνδρομητής της ίδιας σου της πάθησης, μόνιμα ένα βήμα πριν από την ανατροπή. Η σκέψη είναι άβολη, κι έτσι κάνεις αυτό που σε εκπαίδευσαν να κάνεις: σημειώνεις να αναφέρεις την αντίστασή σου στη συνεδρία της άλλης εβδομάδας.

Διαβάζοντας αυτό, μόλις γνώρισες το ένα προϊόν που η βιομηχανία δεν έχει την πολυτέλεια να γιατρέψει: τον αιώνιο ασθενή.

Το μοντέλο συνδρομής της ψυχής

Η σύγχρονη θεραπεία λειτουργεί πάνω σε ένα παράδοξο που καμία πλευρά δεν θα πει φωναχτά: η πραγματική ίαση είναι κακή για τις δουλειές. Δεν χρειάζεται συνωμοσία γι' αυτό, ούτε κακός σε κάποιο διοικητικό συμβούλιο. Οι δυνάμεις που δουλεύουν είναι η αριθμητική και το κίνητρο, οι ίδιες που διαμορφώνουν κάθε άλλη αγορά. Όταν το εισόδημα ενός θεραπευτή εξαρτάται από τη σταθερή επιστροφή των πελατών, και οι πελάτες αγαπούν, νευρολογικά, όλο και περισσότερο την εβδομαδιαία κάθαρση, παίρνεις μια κατάσταση που η βιβλιογραφία αναγνωρίζει εδώ και καιρό με το όνομα θεραπευτική εξάρτηση, όπου η θεραπεία γίνεται αυτό που χρειάζεται θεραπεία.

Το μοτίβο έχει γενεαλογία. Ο Φρόιντ παρατήρησε ασθενείς που έμοιαζαν να χρειάζονται ανάλυση χωρίς τέλος και ονόμασε τον κινητήρα του φαινομένου μεταβίβαση: τον τρόπο που το δωμάτιο του αναλυτή γίνεται το οργανωτικό κέντρο μιας ζωής. Το λεξιλόγιο έκτοτε πολλαπλασιάστηκε, το σχήμα όχι. Η διάρκεια των θεραπειών μεγαλώνει χρόνο με τον χρόνο, και ένα σημαντικό μερίδιο πελατών μένει στην καρέκλα για χρόνια, χωρίς αντίστοιχη απόδειξη ότι ο περισσότερος χρόνος παράγει περισσότερη υγεία. Η λέξη, στην ελληνική της ρίζα, σημαίνει ίαση. Το να κρεμάς μια ίαση από μόνιμη εξωτερική υποστήριξη είναι σαν να χτίζεις μια αντίφαση και να την τιμολογείς κάθε μήνα.

Αιμορραγεί κι ο θεραπευτής

Η ψυχραιμία στην απέναντι καρέκλα κρύβει ένα κόστος. Ο άνθρωπος που καθρεφτίζει τον πόνο σου με τόση φαινομενική ευκολία πληρώνει γι' αυτό σωματικό φόρο. Ο φόρος έχει κλινικά ονόματα, όπως κόπωση συμπόνιας και δευτερογενές τραυματικό στρες: η αργή φθορά που η ευγενική φράση «συναισθηματική εργασία» επινοήθηκε για να μαλακώσει. Ένας θεραπευτής μπορεί να απορροφά το μεγαλύτερο μέρος μιας εργάσιμης εβδομάδας μέσα στην απελπισία των άλλων, τον αυτοκτονικό ιδεασμό και τους γάμους που καταρρέουν και το τραύμα που εξιστορείται με κάθε λεπτομέρεια, συχνά ενώ κουβαλάει και τις δικές του ανοιχτές υποθέσεις στο σπίτι.

Μυστικισμός; Σκέψου πώς ερευνητές που μελετούν τον συγχρονισμό εγκεφάλου με εγκέφαλο διαπίστωσαν ότι η νευρωνική δραστηριότητα του ακροατή αρχίζει να ακολουθεί εκείνη του ομιλητή, και ότι η προσοχή και το συναίσθημα συζευγνύονται ανάμεσα σε δύο νευρικά συστήματα μέσα σε μια συζήτηση. Κάθισε 50 λεπτά μέσα στον φόβο ενός άλλου ανθρώπου, και η δική σου φυσιολογία απαντάει. Το βιβλίο έχει μια λέξη γι' αυτό, αιμορραγία: όταν η συναισθηματική κατάσταση ενός άλλου περνάει στο σώμα σου και το αναδιατάσσει χωρίς τη συναίνεσή σου. Το άγχος τους γίνεται δικό σου, και η θλίψη τους λιμνάζει στο στομάχι σου ώρες μετά που εκείνοι έχουν ξεχάσει τη συζήτηση. Ένα επάγγελμα χτισμένο πάνω στην αιμορραγία παράγει θεραπευτές που γυρίζουν σπίτι αδειασμένοι και το λένε κλίση.

Η μηχανή της εξάρτησης

Δες τα οικονομικά με το ψυχρό βλέμμα που αξίζουν. Η ψυχική υγεία είναι μια μεγάλη και ταχέως αναπτυσσόμενη αγορά, και η καμπύλη ανάπτυξής της ακολουθεί την άνοδο του άγχους και της κατάθλιψης, ποτέ όμως την υποχώρησή τους, πράγμα περίεργο για να το καυχιέται μια βιομηχανία ίασης. Το μοντέλο ανταμείβει τη διατήρηση και όχι τη λύση, και τα μαθηματικά δεν είναι λεπτά. Ένας πελάτης που γιατρεύεται σε 10 συνεδρίες αξίζει μερικές χιλιάδες δολάρια. Ο ίδιος πελάτης σε συντήρηση για 2 χρόνια αξίζει πολλαπλάσια. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς κυνικός για να κάνει το κίνητρο τη σιωπηλή του δουλειά, γιατί το κίνητρο την κάνει είτε το εγκρίνει κάποιος είτε όχι.

Τώρα το βαρύ φορτίο το σηκώνει κυρίως η γλώσσα. Η οξεία παρέμβαση μετονομάστηκε σε συντήρηση, με συνεδρίες που συστήνονται αφού τα συμπτώματα έχουν ήδη υποχωρήσει, για την πρόληψη της υποτροπής. Πρόκειται για ινσουλίνη σε μια ψυχή που, για τους περισσότερους, δεν έχει καμία υποκείμενη ανεπάρκεια που να απαιτεί προμήθεια εφ' όρου ζωής. Η επίσκεψη γίνεται συνδρομή, η συνδρομή γίνεται ταυτότητα, και η ταυτότητα, μόλις σχηματιστεί, έχει κάθε λόγο να συνεχίσει να πληρώνει τις εισφορές της.

Όταν οι θεραπευτές βρίσκουν το δικό τους κλουβί

Κάτι κινείται μέσα στο επάγγελμα, και δεν φτάνει από τα συνηθισμένα κανάλια. Αδειασμένοι κλινικοί βρίσκουν τον δρόμο τους προς το Μαύρο Βιβλίο της Εξουσίας χωρίς τα πιστοποιημένα σεμινάρια ή την αξιολόγηση από ομοτίμους. Αυτό συμβαίνει στα δωμάτια όπου οι εξαντλημένοι άνθρωποι ομολογούν πράγματα: ομάδες υποστήριξης, ανώνυμα νήματα συζητήσεων και νυχτερινές αναζητήσεις για το γιατί μια μέρα που την πέρασαν βοηθώντας τους αφήνει να νιώθουν ένα τίποτα.

Αυτό που παίρνουν πρώτο είναι συνήθως το Πρωτόκολλο Ενσυναίσθησης των 21 Ημερών, το πρόγραμμα του κεφαλαίου με τίτλο Το Μαρμάρινο Άγαλμα, που διδάσκει κάτι που το επάγγελμα θεωρεί αδύνατο: κατανόηση χωρίς απορρόφηση. Το μαρμάρινο άγαλμα νιώθει όλα όσα υπάρχουν στο δωμάτιο και συγκινείται μόνο από όσα επιλέγει να συγκινηθεί. Ο θεραπευτής σταματάει να αιμορραγεί. Το καθρέφτισμα που άδειαζε και τις δύο πλευρές τελειώνει, και η δουλειά γίνεται δυνατή χωρίς σύντηξη. Οι πελάτες προσέχουν την αλλαγή, και δεν χαίρονται όλοι. Κάποιοι θυμώνουν που ο άνθρωπος απέναντί τους έπαψε να υποφέρει μαζί τους, πράγμα που σου λέει με κάποια ακρίβεια σε τι χρησίμευε από πάντα εκείνη η οδύνη.

Όταν οι πελάτες παύουν να χρειάζονται το εβδομαδιαίο σημείωμα άδειας

«Μα εγώ χρειάζομαι θεραπεία», λέει ο μακροχρόνιος πελάτης, και η πρόταση αξίζει εξέταση, γιατί κάνει περισσότερη δουλειά από όση ομολογεί. Από κάτω της κάθεται αυτό που το βιβλίο ονομάζει Συμβόλαιο: η ασυνείδητη συμφωνία, υπογεγραμμένη στην παιδική ηλικία όταν δεν προσφέρονταν άλλοι όροι, να ανταλλάξεις κυριαρχία με ασφάλεια και επιδοκιμασία. Ο επαγγελματίας ασθενής κρατάει το Συμβόλαιο εν ισχύι παίζοντας τη δυσλειτουργία μπροστά σε πληρωμένο μάρτυρα, μοιράζοντας την πρόοδο με το δελτίο ώστε να μένει πάντα κάτι για να δουλέψει την άλλη εβδομάδα.

Το σημάδι είναι η αποθησαύριση. Οι άνθρωποι φυλάνε τις καταρρεύσεις τους για το ραντεβού, καταθέτουν μια ενόραση την Τρίτη και αρνούνται να τη ξοδέψουν πριν από την Πέμπτη, σαν να ήταν ο νους απαγορευμένη ζώνη χωρίς επαγγελματική επίβλεψη. Είναι ο ξάδερφος της παγίδας του Εθισμένου του Κατωφλιού που περιγράφει το βιβλίο στις πρώτες του σελίδες, όπου το ραντεβού μοιάζει με πρόοδο και το να μοιάζει με πρόοδο γίνεται το πιο αξιόπιστο υποκατάστατο του να κάνεις πραγματικά κάποια. Είναι επίσης τάισμα, η κίνηση προς τα έξω που το βιβλίο ονομάζει πλάι στην αιμορραγία, όπου η στιγμή γίνεται σκηνή και ο πόνος γίνεται νόμισμα. Αυτό που ακολουθεί την αναγνώριση δεν είναι τόσο ο τακτοποιημένος θυμός με σημείωμα άδειας του θεραπευτικού δωματίου όσο εκείνο που το βιβλίο ονομάζει Ιερή Βία: μια καθαρή μανία για τα χρόνια που πέρασες μαθαίνοντας να κάθεσαι με έναν πόνο αντί να του δίνεις τέλος.

Τι κοστίζει να βγεις από την πόρτα

Το να φύγεις δεν είναι ανώδυνο, και το να προσποιηθούμε το αντίθετο θα ήταν άλλη μια ανεντιμότητα. Ένα νευρικό σύστημα εκπαιδευμένο για χρόνια να αναθέτει τη ρύθμισή του σε τρίτους θα διαμαρτυρηθεί όταν πέσουν οι σκαλωσιές. Οι πρώτες εβδομάδες μπορεί να μοιάζουν με στέρηση, με το άγχος να εκτινάσσεται και το χέρι να απλώνεται για το τηλέφωνο, να αναφέρει κάθε περαστική σκέψη στον συνηθισμένο της παραλήπτη. Αυτό είναι το συνηθισμένο κόστος του να έχεις κρατήσει τη σταθερότητά σου έξω από τον εαυτό σου για πολύ καιρό.

Έπειτα, για πολλούς, η λειτουργία επιστρέφει. Η ικανότητα αυτορρύθμισης, σε λήθαργο κάτω από χρόνια επίβλεψης, ξαναμπαίνει σε λειτουργία. Οι αποφάσεις παύουν να χρειάζονται μια φανταστική δεύτερη γνώμη, και η συνεχής σάρωση για επιδοκιμασία σιγεί. Έτσι μοιάζει η κυριαρχία στην πράξη: η συνηθισμένη ανθρώπινη ικανότητα να αντέχεις τον δικό σου καιρό χωρίς πληρωμένο μετεωρολόγο με μόνιμη σύμβαση.

Μεταμόρφωση αντί για συναλλαγή

Οι θεραπευτές που κινούνται προς αυτή τη δουλειά έχουν συμφιλιωθεί με την ασυνήθιστη αλήθεια ότι οι καλύτερες συνεδρίες τους τελειώνουν με ένα αντίο. Κάποιοι ξαναχτίζουν την πρακτική τους γύρω από σύντομα, εντατικά προγράμματα που στοχεύουν στην αυτονομία, και χρεώνουν για ένα αποτέλεσμα αντί για μια ώρα που επαναλαμβάνεται χωρίς τέλος. Το μοντέλο είναι η διαφορά ανάμεσα στο να πληρώνεις για αξία και στο να πληρώνεις για χρόνο στο ταξίμετρο. Ο πελάτης πληρώνει για μια μεταμόρφωση, και όταν έρθει, ο πελάτης φεύγει.

Η αριθμητική είναι αρκετά αντιδιαισθητική ώστε να την πούμε ξεκάθαρα: η πιο επιτυχημένη εκδοχή αυτής της δουλειάς τελειώνει με την απώλεια του πελάτη. Σε έναν χώρο που μετρούσε τον εαυτό του με τη διατήρηση, αυτοί οι θεραπευτές δουλεύουν σκόπιμα για να γίνουν περιττοί σε κάθε συνεργασία και αναφέρουν ότι βρίσκουν περισσότερο νόημα. Η καλύτερη διαφήμισή τους είναι ένας πρώην πελάτης που ζει μια κυρίαρχη ζωή, η μόνη απόδειξη που έπεισε ποτέ πραγματικά κανέναν: ότι μπορείς να βγεις από την πόρτα και να μείνεις έξω.

Ενσωμάτωση χωρίς τους ατέλειωτους κύκλους

Υπάρχει μια σχολή θεραπείας που θα σε βοηθήσει να κάνεις κύκλους γύρω από τη σκιά σου για 30 χρόνια, πλησιάζοντας όταν νιώθεις θαρραλέος και υποχωρώντας όταν το δωμάτιο ζεσταίνεται, μέχρι να μπορείς να συζητάς το σκοτάδι σου με την ευφράδεια ξεναγού μουσείου και να μην το ενσωματώσεις ούτε μία φορά. Το Μαύρο Βιβλίο της Εξουσίας προτείνει πιο αγενές χρονοδιάγραμμα. Ο εσωτερικός σαμποτέρ που το βιβλίο ονομάζει Παράσιτο ΔΕΝ είναι ένα πληγωμένο παιδί που πρέπει να το κάνεις φίλο μέσα σε μια δεκαετία, αλλά η τρέχουσα μη κυρίαρχη ταυτότητα που υπερασπίζεται τον εαυτό της, ένα σύνολο νευρωνικών διαδρομών χαραγμένων τόσο βαθιά που ο εγκέφαλος αντιμετωπίζει την αποδόμησή τους ως απειλή για την επιβίωση. Άρα τώρα πρέπει να αναρωτηθείς αν είσαι διατεθειμένος να διαπραγματευτείς με ένα παράσιτο.

Ιδανικά, όχι. Το σκοτώνεις, και το σκοτώνεις τώρα.

Ακριβώς εδώ οι αναγνώστες κάνουν κακή χρήση του όρου, κι έτσι η διόρθωση κερδίζει τη θέση της. Το Παράσιτο είναι εσωτερικό. Είναι η φωνή που κανονίζει τις καθυστερήσεις, κατασκευάζει την κούραση και προμηθεύει τη λογική δικαιολογία ακριβώς τη στιγμή που η δράση γίνεται δυνατή. Δεν είναι η σχέση στο δωμάτιο του θεραπευτή, και δεν είναι άλλος άνθρωπος. Αυτό που τρέχει ανάμεσα σε έναν εξαρτημένο πελάτη και έναν αναγκαίο θεραπευτή είναι το Συμβόλαιο, και η αργή ανταλλαγή αιμορραγίας και ταΐσματος. Το Παράσιτο είναι αυτό που τρέφεται από το δυναμικό μέσα στον καθένα τους, και είναι απολύτως ευχαριστημένο να στήσει το σπιτικό του σε ένα σταθερό ραντεβού.

Η ευρύτερη αναπλαισίωση του βιβλίου είναι μια αλλαγή στάσης απέναντι στον εχθρό. Η διαταραχή παύει να είναι έπιπλο της ταυτότητας και γίνεται αντίπαλος με όνομα, κάτι που το πολεμάς αντί να το στεγάζεις, πράγμα που δίνει κίνηση ακριβώς εκεί όπου η αποδοχή συνηθίζει να κολλάει. Από εκεί τα επόμενα κεφάλαια προχωρούν από την αντίληψη στην ανθεκτικότητα, από το Μαρμάρινο Άγαλμα προς αυτό που το βιβλίο ονομάζει νου-φρούριο, μια αντοχή που δεν χρειάζεται πια εβδομαδιαίο στήριγμα, χτισμένη μέσα από μια συμπυκνωμένη και σκόπιμα έντονη ανοικοδόμηση που το βιβλίο ονομάζει Πρωτόκολλο Φοίνικας των 72 Ωρών. Το πρωτόκολλο αυτό συνοδεύεται από δικές του ρητές προειδοποιήσεις, και όποιος βρίσκεται σε εύθραυστη ιατρική ή ψυχολογική κατάσταση καλείται να το διαβάσει για την ιδέα και να έχει ενημερώσει γιατρό πριν αποπειραθεί το κύριο σώμα του.

Όταν η επεξεργασία γίνεται το πρόβλημα

Ο πιο αμφισβητούμενος ισχυρισμός στην τροχιά του βιβλίου αφορά το τραύμα, και πρέπει να διατυπωθεί προσεκτικά, γιατί το θέμα δεν συγχωρεί την απροσεξία. Η προσεκτική εκδοχή είναι στενή. Η ατέλειωτη, αδόμητη επανάληψη της ιστορίας μπορεί να βαθύνει το αυλάκι που θέλει να λειάνει, κρατώντας μια μνήμη καυτή και εύκολα πυροδοτούμενη αντί να την αφήνει να κρυώσει, και τα ισχυρότερα στοιχεία για τη θεραπεία του τραύματος ευνοούν δομημένες, πεπερασμένες μεθόδους έναντι της ανοιχτής επεξεργασίας που σιωπηλά γίνεται τρόπος ζωής. Κανείς σοβαρός δεν ισχυρίζεται ότι το τραύμα είναι φανταστικό, ή ότι πρέπει κανείς να το αντιμετωπίσει μόνος.

Η συμβολή του βιβλίου εδώ είναι μια αλλαγή κατεύθυνσης. Αντί να επιστρέφει κάθε εβδομάδα για να επαναλάβει τι συνέβη, ο αναγνώστης καλείται να αντιμετωπίσει τι έχει κοστίσει το τραύμα: τους εαυτούς που απέκλεισε και τις ζωές που σιωπηλά εμποδίζει. Το βιβλίο το σκηνοθετεί ως το Μουσείο των Αβίωτων Ζωών, έναν περίπατο ανάμεσα σε κάθε εκδοχή σου που η απραξία έχει μέχρι στιγμής αρνηθεί να επιτρέψει. Ο σκοπός είναι να μετατραπεί μια θλίψη που ανανεώνεται συνεχώς σε χρήσιμη οργή, και να γίνει η λέξη επιζών ένα κεφάλαιο που κλείνει και όχι μια διεύθυνση όπου κατοικείς.

Τίποτα από αυτά δεν νομιμοποιεί την προφανή παρανάγνωση, και το βιβλίο δεν προσποιείται ότι το κάνει. Ένας άνθρωπος σε οξεία κρίση χρειάζεται ικανή, παρούσα βοήθεια, και τα πρωτόκολλα λένε ευθέως ότι η σοβαρή κατάθλιψη, η διάσχιση, οι ενεργές αυτοκτονικές σκέψεις και οτιδήποτε βρίσκεται σε γνήσια ιατρική περιοχή είναι λόγοι να μπει επαγγελματίας στη μέση. Αν βρίσκεσαι εκεί τώρα, η βοήθεια που μετράει είναι αυτή που έχει σφυγμό στην άλλη άκρη: μια γραμμή κρίσης όπως το 988 στις Ηνωμένες Πολιτείες ή το τοπικό της αντίστοιχο, και ένας κλινικός που σε ξέρει. Η κυριαρχία είναι ο στόχος για κάποιον που έχει κολλήσει στη συντήρηση, όχι όμως πρόκληση που πετάς σε κάποιον που πνίγεται.

Το κατεστημένο σφίγγει τις τάξεις του

Η αντίδραση της συντεχνίας είναι περίπου αυτή που θα περίμενες από κάθε συντεχνία της οποίας το μοντέλο μελών αμφισβητήθηκε. Θεραπευτές που μειώνουν τη συχνότητα των συνεδριών ή μιλούν ανοιχτά για την αυτονομία του πελάτη βρίσκονται κατηγορούμενοι για εγκατάλειψη, για υπέρβαση των αρμοδιοτήτων τους, για το ότι κρεμούν αδύνατα αποτελέσματα μπροστά σε ευάλωτους ανθρώπους. Τα παράπονα, χαρακτηριστικά, έρχονται από συναδέλφους, όχι από πελάτες: η υπογραφή της επαγγελματικής αυτοπροστασίας μάλλον παρά της ανησυχίας για τους πληγωμένους.

Οι επίσημες συστάσεις προειδοποιούν για σύντομες παρεμβάσεις που υπόσχονται πάρα πολλά, και εξυμνούν την αξία των διαρκών σχέσεων και της συνεχιζόμενης υποστήριξης, ένα λεξιλόγιο που καταφέρνει να κάνει τη μονιμότητα να ακούγεται σαν αφοσίωση. Λίγοι κλινικοί παρέδωσαν τις άδειές τους αντί να συνεχίσουν να ασκούν το επάγγελμα με ένα πρότυπο που, όπως το διαβάζουν, ανταμείβει τη διατήρηση και όχι την ανάρρωση. Όπως κι αν κρίνει κανείς αυτή την απόφαση, δεν είναι η συμπεριφορά ανθρώπων που πιστεύουν ότι το σύστημα που άφησαν πίσω τους δούλευε.

Μια ερώτηση επιζεί από όλες τις άλλες

Άφησε κάτω την καρικατούρα, γιατί το κάνει το βιβλίο, και θα έπρεπε να το κάνει όποιος συζητά με καλή πίστη. Αυτό δεν είναι πόλεμος κατά της θεραπείας. Η δουλειά σε κρίσεις σώζει ζωές. Η ικανή, πεπερασμένη βοήθεια μέσα από ένα συγκεκριμένο πέρασμα είναι από τα πιο πολύτιμα πράγματα που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος για έναν άλλον. Η σκιά που ο χώρος προτιμά να μην ονομάζει είναι η ολίσθηση από την οξεία φροντίδα στη μόνιμη συντήρηση, ο τρόπος που η ανακούφιση ξινίζει σε εξάρτηση και ένα χέρι που προσφέρεται γίνεται χέρι που δεν αφήνει ποτέ. Όταν ο θεραπευτής χρειάζεται ο πελάτης να συνεχίσει να τον χρειάζεται, και ο πελάτης δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τον θεραπευτή, και όλη η διευθέτηση στηρίζεται στο να μη γίνεται κανείς εντελώς καλά, κάτι έχει πάει στραβά που καμία ποσότητα ζεστού λεξιλογίου δεν διορθώνει.

Και οι δύο πλευρές της καρέκλας το ένιωθαν ήδη, κι έτσι Το Μαύρο Βιβλίο της Εξουσίας παίρνει τη θέση ότι η αληθινή ίαση τείνει προς την ανεξαρτησία, και ότι, για τους περισσότερους, η κυριαρχία είναι δουλειά μηνών. Το σημαντικότερο: το Παράσιτο που σε κρατάει πληγωμένο μπορεί να έχει στήσει το σπιτικό του μέσα στο ίδιο το ραντεβού. Άρα μια ερώτηση επιζεί από όλες τις άλλες: απαιτεί η ίαση την αρρώστια; Και αν το πρώτο σου ένστικτο, αφού το διάβασες, είναι να κλείσεις συνεδρία για να συζητήσεις γιατί σε τάραξε, μόλις γνώρισες τον μηχανισμό.