Wie Heeft de Boeman van Dit Seizoen Besteld?

De dia heeft nummer zes en de saaie typografie van elke bedrijfspresentatie die ooit op de muur van een vergaderzaal is geprojecteerd. Hij hoort bij een onderzoek van 49 pagina's dat in juli 2025 werd opgesteld door Stagwell, de marketing- en peilingsgroep van de voormalige Clinton-strateeg Mark Penn, voor een opdrachtgever die niet op het voorblad staat. De journalisten die het in handen kregen, identificeerden die opdrachtgever als het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken. Het bureau had 8.050 mensen ondervraagd in de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Duitsland, Frankrijk en Spanje, vijftien focusgroepen gehouden en korte video's getest op nog duizenden anderen, allemaal om te weten te komen welke boodschappen de reputatie van een regering in het Westen zouden herstellen. Dia zes meldt een van de lessen in het vlakke proza van het vak: ‘het idee van radicaal jihadisme was universeel effectief, en bij conservatief publiek was het effectief om radicaal jihadisme te verbinden met een verlangen om andere religies te overheersen.’ Op dezelfde pagina staat dat het onderzoek nu campagnes kan vormgeven over onder meer ‘hoe je jongeren directer kunt bereiken’. In elk getest land was tussen 73 en 81 procent van de respondenten het ermee eens dat radicale islam een bedreiging voor hun land was, en na de volledige reeks boodschappen, meldt de presentatie, verschoof de steun voor de opdrachtgever met gemiddeld meer dan twintig punten.

Het document lekte uit in september 2025 en werd gemeld door Drop Site News, een Israëlische en een Zweedse zakenpagina en een krantencolumn van Arwa Mahdawi; de vakpers schreef over het Israël-contract van het bureau. Bij de New York Times, de Washington Post, Associated Press of Reuters kan ik geen artikel vinden over de centrale bevinding. Een regering had een westers peilingsbureau betaald om land voor land te meten hoeveel angst voor radicale islam het publiek met zich meedroeg en hoe ver een batterij boodschappen, met die angst ertussen, het zou bewegen, en de gezaghebbende kranten hebben het, voor zover ik kan nagaan, nooit vermeld.

De presentatie sprak zorgvuldig van radicale islam en jihadisme, en dat onderscheid verdient het om bewaard te blijven, al was het maar omdat zo weinig van de mensen die later hetzelfde thema aansloegen de moeite namen om het te bewaren. Een boodschap die goed test, reist zodra ze is losgelaten, opgepikt door mensen die nooit een presentatie hebben gezien, en ze verliest haar nuancerende bijvoeglijke naamwoorden zoals een gerucht zijn bronnen verliest. In oktober 2026 was de nuancering grotendeels weggevallen, en wat er in de koppen overbleef, was het zelfstandig naamwoord. Je angst voor de vreemdeling werd gemeten voordat die aan je werd terugverkocht, en de mensen die haar maten, wisten tot op het procentpunt wat ze waard was.

Geplande haat voor deze verkiezingen

Dezelfde les werd, volkomen onafhankelijk, in Texas geleerd. In januari vroeg Politico een Republikeinse consultant, Vinny Minchillo, waarom zoveel kandidaten in de voorverkiezingen van de staat campagne voerden tegen islamitisch recht, en hij antwoordde met een openhartigheid die normaal is voorbehouden aan de kamer waar de peilingen worden gelezen. ‘De moslimgemeenschap is de boeman van deze verkiezingsronde’, zei hij, en toen leverde hij de methodologie: ‘Dit is van alle kanten gepeild, en bij Texaanse Republikeinse kiezers in de voorverkiezingen werkt het.’ In april vertelde hij CNN dat het thema ‘puur goud’ was. Bijna 95 procent van de Republikeinse kiezers in de voorverkiezingen antwoordde ja toen het stembiljet van de partij vroeg of Texas de sharia moest verbieden, een rechtsstelsel dat niemand had voorgesteld in te voeren.

De hoofdstrateeg van gouverneur Abbott legde de aantrekkingskracht in zeven woorden uit aan de New York Times: ‘Het is zoals de grens vroeger was.’ De grens was stil geworden, en een partij die tien jaar lang campagne had gevoerd op angst voor de man die de rivier overstak, had een nieuwe man nodig, en vond hem bij de moskee. De Times meldde dat het gezicht van een leider van een islamitische raad in Noord-Texas op campagnefolders was opgedoken, en dat geen van de onderzoeken naar het geplande bouwproject voor moslims ten noordoosten van Dallas, het project in het hart van de paniek, enig vergrijp had gevonden. Het gezicht ging op de folders, en de bevindingen bleven in de krant.

Minchillo gaf nog één antwoord, aan NPR in september, en het is de onomwondenste bekentenis van methode die iemand in de Amerikaanse politiek dit jaar heeft gedaan. Op de vraag waarom het thema zo nuttig was, zei hij: ‘als we een probleem hebben om over te praten dat niet de economie en de inflatie is, zetten we dat met plezier in de berichtenset.’ De vijand is een vervanging voor de rekening van de supermarkt. Een kiezer die bang is voor de religie van zijn buurman, is een kiezer die niet meer vraagt waarom zijn huur is verdubbeld, en de consultant die de vervanging regelt, wordt ervoor betaald, is er tevreden over en is bereid dat te zeggen op een landelijke radiozender, omdat hij terecht heeft berekend dat jij niet zult luisteren.

Het sterkste middel in het medicijnkastje

Mijn nieuwsredactie, de Wire, las in de eerste drie weken van oktober elke twee uur zo'n 6.000 koppen uit een kleine vierhonderd nieuwsfeeds van elke signatuur en legde de koppen apart die het hardst duwden: de koppen die je vertellen wat je moet voelen voordat ze vertellen wat er is gebeurd. Vanochtend telde de stapel 1.619 exemplaren. Het meest gebruikte instrument was gewone angst, in 218 ervan. Het tweede was het vonniswoord, het etiket dat veroordeelt voordat er één feit op tafel ligt, in 204. Haatwoorden waren zeldzamer en heter, en ze droegen de hoogste lading van alle middelen die we maten: achtenhalf op een schaal van tien. Fox News leverde 198 van de exemplaren en CNN 187, met een lagere gemiddelde hitte; de Gateway Pundit en de Blaze liepen het heetst van allemaal. Een woord over de methode, omdat dit essay je vraagt iedereen te wantrouwen die de zijne verbergt: de Wire richt zijn jacht bewust op partijdige media en staatsmedia, waar het duwen het luidst is, dus deze cijfers geven het luidste deel van de pers weer en moeten ook zo worden gelezen.

Daarna telden we wie de rol kreeg toebedeeld. In alle 1.619 koppen samen waren moslims of migranten in 274 gevallen het onderwerp van het duwen, ongeveer een op de zes. Onder de 164 die een negen of een tien scoorden, de meest manipulatieve koppen op onze stapel deze maand, steeg dat aantal naar 87, meer dan de helft. Hoe harder het duwen, hoe waarschijnlijker het is dat de persoon aan het eind ervan een moslim of een migrant is. Als een redacteur naar het sterkste middel in het kastje grijpt, staat er op het etiket van het flesje: moslim of migrant.

De schurk op de kalender

Toen in Texas op 19 oktober het vervroegd stemmen begon, vonden gezinnen overal in de staat folders in hun brievenbus die aan hun kinderen waren gericht. De folder noemde zichzelf een Texas Trans & LGBTQ+ Student Resource Guide en legde minderjarigen hun wettelijke rechten uit, de regels voor emancipatie en waar ze steun konden vinden buiten het gezin. De afzender, een club die zich de Texas Transgender Student Union LLC noemde, was op 2 september in Wyoming geregistreerd via een massaregistratiebureau, en het retouradres bestaat niet. De belangengroep wier huisstijl werd geleend, zegt dat ze niets heeft verstuurd. Niemand weet wie de mailing heeft betaald. Eén moeder in Noord-Texas las het doel zo: ‘ze gebruiken mijn kinderen om me kwaad naar de stembus te krijgen.’

De Machtswebben, het hoofdstuk over netwerken in Het Zwarte Boek van de Macht, heeft een zin voor precies deze stand van het bewijs: ‘Niemand kan iets bewijzen. Iedereen kan het voelen.’ Wat iedereen kan voelen, en wat de advertentiegegevens kunnen bewijzen, is dat het transgender kind elke verkiezingsherfst wordt opgeroepen met de regelmaat van een trekvogel. In de vijf weken tot 24 oktober 2024 gaf de Trump-machine meer dan 29 miljoen dollar uit aan tv-spots over transgenderoperaties en 5 miljoen dollar aan de economie. In een periode van twee weken die oktober ging meer dan 41 procent van het geld dat de campagne en haar bondgenoten uitgaven naar anti-transspots. Diezelfde herfst, toen Gallup kiezers vroeg hoe zwaar elk van 22 onderwerpen voor hen woog, eindigden transgenderrechten als laatste, met 18 procent die het buitengewoon belangrijk noemde tegenover 52 procent voor de economie. Een jaar later, in de race om het gouverneurschap van Virginia, besteedde de Republikeinse kant 57 procent van haar betaalde media aan transgenderkwesties en 1 procent aan misdaad en immigratie samen, in een staat waar 3 procent van de kiezers het onderwerp een topprioriteit noemde. Het geld en de zorg lopen in tegengestelde richting, en dat is de handtekening van een gefabriceerde vraag.

Dit jaar kwam de investering vroeg terug. Eind september hadden Republikeinse adverteerders meer dan 60 miljoen dollar uitgegeven aan meer dan 190 tv-spots waarin transgenderbeleid werd genoemd, in een verkiezingsronde waarin kiezers het onderwerp volgens een peiling van CNN lager plaatsten dan elk van de tien andere die werden getest. Een tweede telling, anders uitgevoerd, wijst dezelfde kant op. Tussen 1 augustus en 12 oktober werd volgens de doorzoeking van de advertentiedata door FactCheck.org meer dan 100 miljoen dollar uitgegeven aan meer dan 200 spots met het woord ‘geslachtsverandering’, waarvan meer dan 77 miljoen dollar in Senaatsraces, en verscheidene van die spots verdraaiden de staat van dienst van de Democraten die ze aanvielen. In Texas eindigde een spot tegen de Democratische Senaatskandidaat met de regel ‘voor they/them, niet voor jou’, een frase die de campagne van 2024 al op het publiek van American football had uitgeprobeerd, en PolitiFact beoordeelde de centrale bewering als Onwaar. Het oordeel verscheen één keer; de spot liep zolang het geld duurde.

Het hoofdstuk van het boek over schurken legt uit waarom het wapen ook wordt gekozen als het mist, zoals in Virginia, waar de kandidaat die er het meest aan uitgaf met zo'n vijftien punten verloor. De beschuldiging van grooming, staat er, ‘is perfect ontworpen. Hoe bewijs je dat je GEEN pedofiel bent? Ontkennen klinkt schuldig. Zwijgen klinkt schuldig. Het doelwit staat taalkundig schaakmat voordat het spel begint.’ Het noemt ook de prijs zonder omwegen: ‘Het scheppen van schurken heeft een dodental.’ Volgens de beste schatting zijn er in de Verenigde Staten zo'n 2,1 miljoen transgender volwassenen en zo'n 724.000 transgender tieners, en ze worden elk verkiezingsjaar gebruikt als hefboom op de angsten van meer dan honderd miljoen kiezers, van wie een meerderheid, volgens de telling van Pew, er persoonlijk niet één kent. Kijk op 4 november, de ochtend na de stemming, naar de schermen en zie hoe lang het onderwerp nog in de uitzending blijft als het zijn werk heeft gedaan.

Frankrijk kreeg in vijftien dagen een nieuw etiket

De Franse onrust van deze herfst begon, zoals Franse onrust vaak begint, op een lycée. Op 21 september liepen leerlingen van een middelbare school in Créteil, bij Parijs, de school uit uit protest tegen omstandigheden die een jongerenkrant later samenvatte als ‘des professeurs absents qu'on ne remplace pas, des classes à quarante, des locaux insalubres’: afwezige leraren die niemand vervangt, klassen van veertig, onhygiënische gebouwen. De beweging verspreidde zich door de scholen, en op 17 oktober sloten de vakbonden en wat er nog over is van de gele hesjes zich aan voor een nationale actiedag tegen la vie chère, de hoge kosten van levensonderhoud. Zo'n 550.000 mensen gingen de straat op. Auto's brandden, winkels werden geplunderd, en dat weekend werden ongeveer 2.400 mensen gearresteerd. De Franse regering, die alle reden heeft om te weten wie er in haar straten liep, gaf de schuld aan ultralinks.

Op 6 oktober, toen het protest nog een beweging van de scholen was, schreef de Amerikaanse president: ‘Dit gaat over de islam die een ooit groots Land wil overnemen.’ Op 19 oktober, toen hij het Witte Huis verliet voor een bijeenkomst in Kansas, zei hij tegen verslaggevers dat ‘Parijs heel binnenkort een moslimstad wordt, en dat was niet de afspraak’. De volgende dag zei Benjamin Netanyahu, midden in zijn eigen verkiezingscampagne, tegen een Israëlische tv-zender dat Frankrijk ‘zich had overgegeven aan de invasie van de radicale islam’, en hij herinnerde eraan dat hij Macron na de bloedbaden van oktober 2023 had gewaarschuwd: ‘En als we ze hier niet uitschakelen, krijg je ze in Parijs. En dat is precies wat er gebeurt.’ AFP merkte op dat hij geen bewijs aanvoerde en dat de demonstranten een brede doorsnede van het land vormden.

De koppen deden de rest. ‘Te midden van moslimrellen’, kopte de Daily Wire. ‘Islamo-marxistische relschoppers’, kopte de Gateway Pundit. ‘Moslimrelschoppers en radicaal-linksen verenigen zich om het Westen neer te halen’, kopte een christelijke nieuwssite. Een Texaans congreslid dat medeoprichter is van iets wat de Sharia-Free America Caucus heet, vertelde Fox News dat de Franse moslimbevolking ‘het kantelpunt’ had bereikt. Intussen gaf een andere Fox-schrijver de schuld aan communisten en vakbonden, en de media die niet konden beslissen of de relschoppers moslims of marxisten waren, losten het probleem op door ze allebei te noemen. Zelfs de New York Post gaf, in precies het artikel waarin de profetie van de president over Parijs stond, toe dat ‘beelden plunderaars en relschoppers uit verschillende raciale en etnische groepen lieten zien’.

Een staking van scholieren die leraren wilden, werd in vijftien dagen omgebouwd tot een heilige oorlog, en aan de eisen van de leerlingen veranderde in die vijftien dagen niets behalve het onderschrift. Zo snel is de machine nu, en het loont om het zelf te klokken, met een horloge, de volgende keer dat een buitenlandse straat in brand vliegt.

De Verstoting wordt op miljoenen uitgevoerd

Hoofdstuk 14 van het boek, De Machtswebben, beschrijft hoe een netwerk iemand verwijdert die het weg wil hebben. De instructies zijn geschreven voor het verwijderen van één persoon uit een netwerk, een rivaal in een bedrijf of een plaatsvervanger in een paleis, en ze zijn kort. Je ‘demoniseert of diskrediteert hen, zodat anderen afstand nemen’. Je ‘snijdt hun toegang tot communicatie en middelen af’. Je ‘zaait angst door associatie, zodat zelfs hun vrienden aarzelen om hen te verdedigen, uit angst besmet te raken’. Het hoofdstuk voegt eraan toe, met de kalmte van iemand die het heeft zien gebeuren, dat daarom ook de naasten van het doelwit worden gewaarschuwd of verwijderd: de procedure ‘schept een sociale dood voor het doelwit’.

Lees de drie stappen nog eens met een bevolking op de plaats van een persoon. Het demoniseren is de kop, herhaald tot hij klinkt als het weerbericht. Het afsnijden van de toegang is het geëiste moratorium op nieuwe moskeeën, en het besluit van de gouverneur van Texas dat een islamitische burgerrechtenorganisatie tot terroristische organisatie bestempelt. De angst door associatie is de elegantste van de drie, en het is de reden dat de pers deze maand vijanden aan elkaar blijft lassen tot samenstellingen: de ‘islamo-marxist’, de ‘rood-groene alliantie’ van moslims en links. Eén onderzoeksgroep telde meer dan 1.100 berichten gericht tegen Amerikaanse moslims van 46 Republikeinse gekozen politici in iets meer dan een jaar. In Michigan werd de Democratische Senaatskandidaat Abdul El-Sayed, die de eerste moslim in die kamer zou worden, in een gesyndiceerde column beschreven als een ‘marionet van de Moslimbroederschap’ en door de president van de Verenigde Staten als ‘een man van de Moslimbroederschap, 100 procent’. Zijn antwoord, ‘Ik heb geen banden’, is het soort zin dat de beschuldiging nooit meer inhaalt.

Een samengestelde vijand is een val voor omstanders. Verdedig de moslim en je bent een marxist; verdedig de marxist en je biedt onderdak aan de moslim. De gewone fatsoenlijke mens, die elk van beiden een ladder zou lenen, besluit dat het veiligste is om helemaal niets te zeggen, en de sociale dood verloopt volgens schema, toegediend door het zwijgen van de buren.

Hetzelfde hoofdstuk weigert de troost van een samenzwering. Het beschrijft een zaal vol donateurs die bij het dessert een oorlogskas toezegden die groot genoeg was om een tussentijdse verkiezing om te buigen, en zegt dat mensen ‘dit willen mystificeren als de deep state, maar er was geen magisch “zij”, alleen stoelen’. Die zin zou aan de binnenkant van elke stemenvelop gedrukt moeten staan. Je vijand werd gekozen op duizenden stoelen, elk bezet door iemand wiens inkomen, ambt of publiek groeit als jij bang bent, en prikkels coördineren hen betrouwbaarder dan welk telefoontje ook. Een samenzwering vereist tenminste competente mensen die geheimen bewaren; een markt vereist alleen een product dat verkoopt, en angst voor de vreemdeling is nog nooit één keer onverkoopbaar gebleken.

Wat angst doet met het brein dat stemt

Je lichaam reageert op een kop voordat je hem hebt uitgelezen. Joseph LeDoux bracht zijn hele loopbaan door met het in kaart brengen van een snelle route van de thalamus naar de amygdala die een dreigingssignaal helemaal langs de denkende cortex heen voert, en hij en zijn collega's zagen amygdalaneuronen hun reactie op een gevreesd geluid veranderen in minder dan vijftien milliseconden. De rest van je komt later aan, en komt verzwakt aan. Getuigen die een pistool zien, fixeren hun blik erop en onthouden andere details van de scène minder goed. De neurowetenschapper Amy Arnsten van Yale heeft aangetoond dat ‘zelfs vrij milde acute oncontroleerbare stress een snel en dramatisch verlies van prefrontale cognitieve vermogens kan veroorzaken’, wat wil zeggen dat de vermogens die je nodig zou hebben om door de kop heen te kijken als eerste de kamer verlaten. Het boek perst de bevinding samen in twee zinnen: ‘Geloof: je beoordeelt feiten, trekt conclusies en voelt dan emoties. Werkelijkheid: je voelt emoties, maakt conclusies en plukt er dan de feiten bij die je uitkomen.’

De precieze bevinding is verontrustender dan het grove geloof dat angst iedereen in een autoritair mens verandert. Stanley Feldman en Karen Stenner vonden ‘geen bewijs voor een direct effect van maatschappelijke dreiging, maar wel significant bewijs voor een interactie’ met een bestaande aanleg: dreiging wekt de autoritaire mens die al in iemand sliep, en laat de anderen min of meer zoals ze waren. Herinner mensen aan hun eigen dood en de slaper komt in beweging. In één experiment kreeg een charismatische kandidaat bij een nepverkiezing 4 stemmen van de 95 in de controlegroep en 31 nadat aan de deelnemers was gevraagd aan sterven te denken, een bijna achtvoudige toename; in een ander experiment zorgden herinneringen aan de sterfelijkheid of aan de aanslagen van 11 september ervoor dat de steun voor president Bush steeg en die voor zijn tegenstander daalde. De chemie van het erbij horen doet mee. Mannen die oxytocine kregen, het hormoon dat aan het publiek wordt verkocht als het molecuul van de liefde, kregen meer vertrouwen in hun eigen groep en werden defensief agressiever tegenover een concurrerende groep. De hoofdonderzoeker schreef later dat zulke bevindingen ‘de opvatting van oxytocine als een ongerichte “liefdesdrug” of een “knuffelhormoon” ter discussie stellen’. De versie van het boek is korter: ‘Als je deze dreiging met anderen deelt, komt oxytocine vrij, die je bindt door gezamenlijke tegenstand.’

De laatste stap trekt de mens eraf. Toen Lasana Harris en Susan Fiske hersenscans maakten van mensen die naar foto's van verschillende sociale groepen keken, werd de mediale prefrontale cortex, het gebied dat we gebruiken om over andere geesten na te denken, actief bij elke groep behalve de meest verachte, die in plaats daarvan de gebieden van walging deed oplichten. Tijdens de voorverkiezingen van 2016 ontdekten Nour Kteily en Emile Bruneau dat ‘Amerikanen Mexicaanse immigranten en moslims onverholen ontmenselijken’, dat die ontmenselijking steun voorspelde voor het agressiefste beleid dat op tafel lag, en dat de moslims en latino's die het voelden op hun beurt vijandiger werden, wat de volgende ronde koppen van hun bewijs voorzag. Angst hecht zich makkelijker aan gezichten van een ander ras, en een walgingsreflex die is gebouwd om ziekte te vermijden, blijkt verzet tegen immigratie te voorspellen via intuïties die onder het bewustzijn werken. De machinerie is ouder dan welke campagne ook, en de campagne huurt haar alleen maar.

In 2,7 miljoen berichten van nieuwsmedia en Congresleden verhoogde elk woord over de politieke tegenpartij de kans dat een bericht werd gedeeld met 67 procent. Mensen zijn eerder bereid onwaarheden die verontwaardiging oproepen te delen zonder ze eerst te lezen. Herhaling laat een onware bewering waarder aanvoelen, zelfs als mensen beter weten. Woede, meer dan ongerustheid of enthousiasme, is wat mensen in beweging brengt om aan politiek deel te nemen. En een eenmaal aangeleerde angst wordt levend begraven: het brein legt een nieuwe herinnering aan die de oude onderdrukt, en de oude keert terug in een nieuwe omgeving, en daarom kan dezelfde schurk na de ene verkiezing op stal worden gezet en voor de volgende weer nieuw leven worden ingeblazen.

Je vergeten is net zo zorgvuldig bestudeerd als je angst. Experimenten met gemanipuleerde nieuwsuitzendingen lieten tientallen jaren geleden al zien dat televisie verandert welke problemen kijkers belangrijk vinden en hoe zwaar die problemen meewegen in hun oordeel over een president. Waar je het laatst bang voor werd gemaakt, wordt meestal de maatstaf waarlangs elke kandidaat wordt gemeten, en al het andere dat je een maand geleden wist, de rekening van de supermarkt en de Epstein-dossiers en de vrouw die in Minneapolis in haar auto werd doodgeschoten, zakt op de schaal naar beneden. De gevoelens tegenover de eigen partij bewogen tussen 1980 en 2012 nauwelijks, terwijl de gemiddelde waardering voor de andere partij daalde van 45 naar 30 op een schaal van 100. Een groeiend deel van de Amerikanen stemt nu tegen iemand, en die iemand is voor hen gekozen.

De dossiers waar niemand naar zoekt

In november 2025 stemde het Huis van Afgevaardigden met 427 tegen 1 om de vrijgave af te dwingen van de dossiers van het ministerie van Justitie over Jeffrey Epstein, en de president ondertekende de wet de volgende dag. De deadline die erin stond, 19 december, verstreek, en eind januari had het ministerie ongeveer 1 procent van de documenten vrijgegeven. Op 30 januari publiceerde het ministerie zo'n drieënhalf miljoen pagina's, op veel daarvan met zwartgemaakte namen. Een federale rechter in Washington is sindsdien maanden bezig geweest om delen van die zwartlakking te laten opheffen, en zei in augustus tegen de regering dat een veroordeling wegens minachting van de rechtbank ‘een belofte’ was en dat ‘het publiek het recht heeft te weten wat er verdomme aan de hand is in deze zaak’. De minister van Justitie die de vrijgave afhandelde, is weg. Het Republikeinse congreslid dat de stemming afdwong, Thomas Massie, verloor in mei zijn voorverkiezing nadat er meer dan 15 miljoen dollar aan geld van buitenaf tegen hem was ingezet.

De aandacht van het publiek valt af te lezen aan een grafiek. In de week na de vrijgave van januari bereikten de Amerikaanse zoekopdrachten naar de naam Epstein hun hoogste punt in de zestien maanden die de grafiek beslaat: honderd op de relatieve schaal van Google. Vier weken later waren de Verenigde Staten in oorlog met Iran. Begin maart waren de zoekopdrachten gezakt naar 22, in april naar 9, en elke week sinds begin augustus staat het cijfer op 3. De timing van de oorlog laat ik aan anderen; het effect ervan op jouw aandacht staat in de grafiek, en aandacht is het enige middel waarvan iedereen met iets te verbergen in die dossiers het liefst zou zien dat je het ergens anders uitgeeft.

Het verhaal is omgebouwd tot munitie. Kandidaten en externe groepen, met Democraten achter bijna negen op de tien spots, hebben dit jaar meer dan 160 Epstein-spots uitgezonden met meer dan 35 miljoen dollar erachter, wat je vertelt dat het schandaal vooral voortleeft als een spot van dertig seconden waarmee de ene stam op de andere kan vuren, terwijl de documenten zelf, en de namen achter de zwarte balken, door bijna niemand worden gelezen. Hoofdstuk 17 van het boek, De Herder van de Blinden, noemt het beheer van deze kloof de zevende wet van massamanipulatie: ‘Een andere truc is de onthulling te timen. Soms kun je de waarheid zelfs naar buiten laten komen, maar pas als het te laat is.’ De waarheid kwam in januari naar buiten, en binnen een maand had het land iets angstaanjagenders gekregen om naar te kijken.

Hoe donker het al is geworden

Het boek deed een voorspelling voor dit jaar, in een lijst die de woorden voor migranten volgt, van ‘ongedocumenteerde immigranten’ in 2015 via ‘beesten’, ‘indringers’ en ‘ongedierte’. De regel voor 2026 luidt: ‘Durf ik een leger van gemaskerde “patriottische” rekruten te voorspellen, met wapens en toestemming van de regering om voor de sport te jagen?’ Het was bedoeld als provocatie. Leg het naast de feiten en beslis zelf hoe ver het doorschoot.

In september 2025 stond het Hooggerechtshof immigratieagenten in Los Angeles toe om weer rondtrekkende staandehoudingen uit te voeren op basis van vier factoren samen: schijnbaar ras of etniciteit, Spaans of Engels met een accent spreken, de locatie en het soort werk dat iemand lijkt te doen. Rechter Kavanaugh schreef in een instemmende opinie dat schijnbare etniciteit alleen geen staandehouding kon rechtvaardigen, maar wel ‘een “relevante factor”’ kon zijn. Rechter Sotomayor beschreef in haar afwijkende opinie het land dat de meerderheid zojuist had toegestaan: ‘We zouden niet moeten hoeven leven in een land waar de Regering iedereen kan oppakken die er Latino uitziet, Spaans spreekt en laagbetaald werk lijkt te doen.’ Het Witte Huis had de diensten al een streefgetal gegeven: 3.000 arrestaties per dag. Deze maand had ProPublica 506 Amerikaanse staatsburgers gedocumenteerd die door immigratieagenten waren vastgehouden, van wie meer dan 100 nadat agenten hun staatsburgerschap in twijfel hadden getrokken, ‘bijna allemaal’ mensen van kleur, en ten minste 70 van de 506 kinderen of tieners. De minister van Binnenlandse Veiligheid had het land het najaar daarvoor verteld dat ‘er geen Amerikaanse staatsburgers zijn gearresteerd of vastgehouden’. In Minneapolis schoten federale agenten in januari twee Amerikaanse staatsburgers dood, een vrouw in haar auto en een verpleegkundige van de intensive care, tijdens wat het ministerie de grootste immigratieoperatie noemde die het ooit had uitgevoerd. Het aantal doden in immigratiedetentie bereikte een record voordat het begrotingsjaar zeven maanden oud was. Van de voorspelling van het boek is het woord sport het enige dat nog op zijn bewijs wacht.

De gewone burger is uitgenodigd om te helpen. De regering breidde haar tiplijn uit. Toen een komiek in Nashville als experiment een nep-tiplijn opzette, kreeg die volgens de Washington Post bijna honderd meldingen, van mensen die hun buren, ex-geliefden, Uber-chauffeurs en vreemden in de supermarkt aangaven. Eén kwam van een kleuterleerkracht die de ouders van een leerling had opgezocht in de schooladministratie. ‘Ik kan er niets aan doen dat ze een zesjarige hebben’, schreef de leerkracht. ‘Dat is hun probleem.’ Dit is angst door associatie in haar uiteindelijke vorm, waarin de zwijgende buur de vrijwilliger wordt.

Het geweld loopt in meer dan één richting. Een parlementslid van de staat Minnesota en haar man werden in juni 2025 in hun huis vermoord; Charlie Kirk werd die september op een podium van een universiteit doodgeschoten; een sluipschutter vuurde op een immigratiekantoor in Dallas, liet een briefje achter waarin hij hoopte agenten ‘echte terreur’ te bezorgen, en doodde in plaats daarvan twee gedetineerden; in april opende een schutter het vuur op het White House Correspondents' Dinner. Onderzoekers van de University of Maryland telden een stijging van 34,5 procent in terrorisme en gericht geweld in de eerste acht maanden van 2025 vergeleken met het jaar ervoor, terwijl volgens de telling van de FBI het aantal gemelde haatmisdrijven met ongeveer 7 procent daalde. Je zult dit najaar het woord ‘lynchmoord’ horen, over de zwarte mannen en vrouwen die opgehangen zijn gevonden in stadjes van Mississippi tot Michigan. De autoriteiten hebben bijna al die sterfgevallen als zelfmoord aangemerkt, families betwisten veel van die oordelen, en één was een moord die in scène was gezet om op een ophanging te lijken; geen enkele is als haatmisdrijf vervolgd. Ik zeg het precies, omdat precisie de hele verdediging is die dit essay aanraadt. Een zaak die haar bewijs opblaast, geeft haar vijanden het enige argument dat ze nodig hebben.

De jongeren zijn de prijs

Loyaliteit die op je zestiende is gekocht, rendeert zestig jaar lang met rente op rente, en elke koper van angst in de westerse wereld heeft die rekensom gemaakt. Dia zes van de Stagwell-presentatie, weet je nog, bood het onderzoek aan voor campagnes over ‘hoe je jongeren directer kunt bereiken’.

De aantrekkingskracht is echt en meetbaar. In 2024 stemden Amerikaanse mannen onder de dertig met 56 tegen 42 procent voor Trump. Bij de Duitse verkiezingen van februari 2025 stemde een kwart van de mannen onder de vijfentwintig op de AfD. Turning Point USA meldt dat zijn afdelingen op middelbare scholen met 180 procent zijn gegroeid in het jaar nadat de oprichter werd vermoord. Een uitgelekte chat tussen leiders van de Young Republicans, gepubliceerd door Politico, bevatte de zinnen ‘Ik hou van Hitler’ en ‘Iedereen die nee stemt, gaat de gaskamer in’, en de reactie van de vicepresident was dat kinderen domme dingen doen. Toen onderzoekers in Dublin nepaccounts maakten die zich voordeden als jongens van zestien en achttien, kreeg elk van die accounts binnen drieëntwintig minuten giftige content voorgeschoteld, en tegen het eind van het experiment was meer dan driekwart van wat de platforms aanbevalen problematisch of giftig, het meeste afkomstig uit de manosphere.

En toch marcheren de jongeren tegelijk in verschillende richtingen, en dat is het interessantste gegeven in de data. Jonge Amerikaanse mannen zijn in de peilingen sindsdien met dubbele cijfers teruggezwaaid naar de Democraten, met één hardnekkige uitzondering: mannen van achttien tot tweeëntwintig, die helemaal niet hun kant op zijn bewogen. In Groot-Brittannië peilt Reform 9 tot 12 procent onder de dertigminners en gaan de Groenen bij hen aan kop. In Duitsland gaven de onder-vijfentwintigers als geheel, die ongeveer een vijfde van hun stemmen aan extreemrechts gaven, een kwart aan Die Linke. In Amerika kijkt 57 procent van de Republikeinen onder de vijftig nu ongunstig naar Israël, wat doet vermoeden dat het publiek dat de peilers van het ministerie eruit pikten niet is gewonnen. De jongeren worden getrokken naar welk extreem hun telefoon ook het eerst bereikt, en de extremen zijn begonnen met elkaar te vechten om de voogdij.

Kevin, in het hoofdstuk De Cognitieve Cascades van het boek, is vierentwintig en eenzaam, en een algoritme leidt hem van ‘ik stel alleen maar vragen’ naar één enkele schurk, naar de ruzies met zijn familie die zijn bruggen naar huis verbranden, naar de merchandise. ‘De Figuur geeft Kevin de ultieme psychologische hefboom: een machtige, eenvoudige schurk.’ Wat volgt is opluchting, en dat is de drug: ‘De chaotische, verwarrende wereld is met een klik scherp en moreel in beeld gekomen.’ Jouw zoon is Kevin, of je neef is het, en de mensen die om hem concurreren hebben meer geld dan zijn ouders, en ze hebben zijn eenzaamheid nauwkeuriger bestudeerd dan wie ook die van hem houdt, omdat ze voor dat onderzoek hebben betaald.

De geschiedenisboeken worden nu herschreven

Het geruststellende geloof wil dat geschiedenis wordt herschreven nadat een regime is gevallen, door de mensen die hebben gewonnen. Ze wordt herschreven terwijl het regime regeert, door de mensen die het beheren, en het werk gebeurt met een schroevendraaier, één bordje tegelijk.

In maart 2025 verwierp een presidentieel decreet met de titel ‘Restoring Truth and Sanity to American History’ elke voorstelling van de natie als ‘inherent racistisch, seksistisch, onderdrukkend of anderszins onherstelbaar gebrekkig’ en droeg het ministerie van Binnenlandse Zaken op de monumenten en gedenkborden van het land te herzien. Die zomer begon het Witte Huis een doorlichting van acht Smithsonian-musea om ‘verdeeldheid zaaiende of partijdige verhalen te verwijderen’, en in juli van dit jaar publiceerde het een rapport van 162 pagina's waarin het National Museum of American History werd beschuldigd van ‘extreem politiek activisme’. In september van dit jaar nam de secretaris van het Smithsonian, de eerste historicus die die functie ooit bekleedde, ontslag. Borden in de nationale parken begonnen bezoekers uit te nodigen inhoud te melden die ‘negatief is over Amerikanen uit het verleden of levende Amerikanen’. Personeel van Fort Pulaski in Georgia kreeg opdracht de foto uit 1863 van de met littekens bedekte rug van een voormalig tot slaaf gemaakte man weg te halen, een van de beroemdste beelden uit de Amerikaanse geschiedenis. Een spreadsheet die in juni op bevel van de rechter werd overgelegd, noemde 51 voorwerpen die van 24 parklocaties waren verwijderd, waarvan ten minste 13 vernietigd of zoekgeraakt; bij het Franklin Delano Roosevelt Memorial werd een bord over het discriminerende beleid van zijn regering vervangen door een bord over zijn rolstoel. De panelen in Philadelphia die de negen mensen herdenken die George Washington in het President's House als slaaf hield, werden in januari weggehaald. De webpagina van het Stonewall National Monument veranderde stilletjes ‘LGBTQ+’ in ‘LGB’. Het Pentagon verwijderde pagina's ter ere van Jackie Robinson en de Navajo Code Talkers in een zuivering die zo mechanisch was dat de zoekopdracht op trefwoorden foto's van de Enola Gay markeerde, en zette ze pas terug na een golf van verontwaardiging. Oklahoma nam in zijn eindtermen voor de middelbare school de eis op dat leerlingen ‘onregelmatigheden in de verkiezingsuitslagen van 2020 identificeren’, tot het hooggerechtshof van de staat die eindtermen op een formaliteit schrapte. Elke verwijdering was klein genoeg om voor huishoudelijk werk door te gaan, en samen vormen ze een nieuwe editie van het land.

Groot-Brittannië doet het beleefder, en dat is de Britse manier om alles te doen. De herziening van het schoolcurriculum door de regering, afgelopen november gepubliceerd, oordeelde dat geschiedenis ‘in grote lijnen goed werkt’, en wie de volledige tekst doorzoekt, vindt de woorden imperium, koloniaal, slavernij en racisme er nergens in. Reform UK, dat nu overal in Engeland gemeenteraden bestuurt, beloofde in zijn verkiezingsprogramma dat elke les over het Britse imperialisme of de slavernij ‘gekoppeld moet worden’ aan een niet-Europees voorbeeld, en de toenmalige voorzitter, Zia Yusuf, vertelde het land dat ‘het Britse Rijk per saldo veel meer goed dan kwaad heeft gedaan voor de wereld’. In St Helens kondigde de Reform-leider van de gemeenteraad deze maand aan dat de gemeente ‘geen aandacht zal besteden aan Black History Month’, en op een vraag over Holocaust Memorial Day kwam het antwoord ‘Daar is de jury nog niet over uit’, waarna werd bevestigd dat de gemeente die dag zou blijven herdenken. Het programma van de partij in Wales beloofde ‘een einde te maken aan politieke indoctrinatie in erfgoed’. En bijna elke volwassen immigrant die Brits staatsburger wordt, moet nog altijd slagen voor een test die is gebaseerd op een officieel handboek waarvan het geschiedenishoofdstuk door meer dan 175 historici werd omschreven als ‘fundamenteel misleidend en op sommige plaatsen aantoonbaar onjuist’. Voor zover ik kan nagaan, is het de enige geschiedenistekst die de Britse regering geen enkele behoefte toont te corrigeren.

De methode is overal waar ze opduikt dezelfde. De nationale schoolboekenraad van India schrapte het hoofdstuk over de Mogolhoven. Rusland voegde aan zijn eenheidsboek geschiedenis een deel toe over de ‘speciale militaire operatie’ en bracht dit jaar een geschiedenis van de bezette Donbas uit voor de kinderen die daar wonen. De nieuwe schoolboeken van Hongkong vertellen leerlingen dat de stad nooit een Britse kolonie is geweest. Het boek benoemt het patroon in één zin: ‘Op school leren kinderen de geschiedenis van hun land uit schoolboeken die door de winnaars zijn geschreven.’ Het oordeel over het resultaat is vijf woorden lang: ‘Ze slaagden. Nu stemmen ze.’

Ik grijp niet naar de gebruikelijke vergelijking met de jaren dertig. Die is zoveel jaren lang op zoveel tegenstanders gericht dat ze nu werkt als verdovingsmiddel: de lezer hoort haar, concludeert dat de schrijver hysterisch is, en slaapt weer verder. Het heden heeft geen geleend kostuum nodig. Je kleinkinderen zullen dit decennium in een klaslokaal bestuderen, als iemand het dan nog mag onderwijzen, en ze zullen de vraag stellen die elke generatie de vorige stelt: hoe kon dit voor ieders ogen gebeuren? Het eerlijke antwoord zal zijn dat het voor ieders ogen gebeurde, omdat bijna iedereen naar de vreemdeling keek.

De kooi wordt gebouwd terwijl jij naar de vreemdeling kijkt

De instellingen die de democratieën van de wereld beoordelen, hebben de cijfers van dit jaar gepubliceerd, en de Verenigde Staten zijn blijven zitten. In maart maakte het Varieties of Democracy Institute in Zweden, dat 179 landen op dezelfde schaal beoordeelt, bekend dat de Verenigde Staten voor het eerst in meer dan vijftig jaar hun status als liberale democratie hadden verloren. De index, 0,79 in 2023, stond eind 2025 op 0,57 na een verlies van 24 procent in één jaar, terug op waar het land in 1965 stond, en de plaats op de wereldranglijst zakte van twintigste naar eenenvijftigste. ‘De snelheid waarmee de Amerikaanse democratie momenteel wordt ontmanteld, is ongekend in de moderne geschiedenis’, zegt het rapport, en het voegt er een vergelijking aan toe die iedereen die de zaak nog overdreven vindt in verlegenheid zou moeten brengen: voor een achteruitgang van deze omvang had Viktor Orbán in Hongarije meer dan vier jaar nodig, en Narendra Modi in India en Recep Tayyip Erdoğan in Turkije ongeveer tien jaar. Hetzelfde rapport rekent het Verenigd Koninkrijk tot de nieuwe autocratiseerders van de wereld, gedreven door een achteruitgang van de vrijheid van meningsuiting en van de media. Freedom House verlaagde de Amerikaanse score van 84 naar 81. De Economist Intelligence Unit zette het land op het laagste punt sinds het begin van zijn index, en een van de redenen was, volgens één samenvatting van het rapport, de buitengewone inzet van federale ordediensten tegen specifieke etnische en raciale groepen zonder redelijk vermoeden.

Steven Levitsky en Daniel Ziblatt, die het standaardwerk schreven over hoe democratieën sterven, waren directer. Afgelopen winter concludeerden ze samen met Lucan Way in Foreign Affairs dat ‘de Verenigde Staten in Trumps tweede termijn zijn afgegleden naar competitief autoritarisme’, het soort regime waarin verkiezingen doorgaan en het speelveld scheef ligt. Levitsky en Way hadden het karakter ervan tien maanden eerder gedefinieerd, in vijf woorden die precies bij dit najaar passen: ‘Concurrentie is echt maar oneerlijk.’ Iedereen houdt zijn stem en wordt alleen gevraagd die uit te geven aan de geleverde angst, terwijl de instellingen die de winnaar in toom hadden moeten houden, worden gezuiverd en volgestopt met getrouwen.

Een publiek stemt hiermee in zonder te merken dat het dat heeft gedaan, en het hoofdstuk van het boek over massamanipulatie legt de methode uit: ‘Als het gezag langzaam het vuur hoger zet, hier een vrijheid ingeperkt, daar een minderheid tot zondebok gemaakt, blijven mensen zitten, warm en gesust, zolang hun dagelijks leven nog pizza, sport en soaps heeft.’ Het noemt ook de deadline: ‘Je kunt je beter tegen de verandering verzetten zolang je jezelf nog kunt herkennen.’ Elke generatie die zo'n kentering meemaakte, dacht dat ze een discussie meemaakte. Pas achteraf blijkt een discussie een machtsoverdracht te zijn geweest, en tegen die tijd schrijven de mensen die het te laat merkten memoires over hoe niemand het had kunnen weten.

Dezelfde wetenschappers staan zichzelf één troost toe: de kentering ‘is omkeerbaar’. In april hebben de kiezers van Hongarije Orbán na zestien jaar weggestemd, bij een recordopkomst. Een scheef speelveld kan nog altijd worden gewonnen door mensen die weigeren zich bang te laten maken om op de verkeerde helft te gaan spelen. De kooi heeft een deur, en die deur is een stem uitgebracht door een kiezer die precies weet welke angst hem is verkocht en weigert ervoor te betalen.

Hoe je vóór november je hoofd bij elkaar houdt

De verkiezingen zijn op 3 november. Het boek bevat een reeks oefeningen die voor precies dit soort belegering zijn gemaakt, en elk ervan laat je partij en je kerk met rust en verandert de volgorde waarin dingen in je schedel gebeuren.

Begin met de ene vraag die het boek je wapen noemt, in Meesters van de Werkelijkheid: ‘Wat willen ze dat ik voel, en waarom nu?’ Stel haar aan elke spot, elke folder en elke kop tussen nu en de verkiezingsdag, en stel haar hardop als je alleen bent. Stel daarna de vraag van de consultant, de vraag die Vinny Minchillo al voor je heeft beantwoord: voor welk probleem staat deze angst in de plaats? Als het antwoord de huur is, vraag dan elke kandidaat op je stembiljet naar de huur, en let op wie van onderwerp verandert en over de moskee begint.

Voer de schurkenaudit uit Het Geschenk van de Vijand uit op degene die je deze maand het meest haat. ‘Wie heeft me geleerd hen als vijand te zien? Wat win ik ermee dat ik deze schurk heb? Wat zou ik verliezen als ik ophield hen te bevechten? Maakt deze schurk me groter of kleiner? Vereist het verslaan van hen dat er mensen worden vernietigd?’ Koop daarna tijd voor jezelf, wat het boek ‘je allergrootste verdediging’ noemt. Neem twee volle seconden voordat je iemand antwoordt over politiek, en deel niets op de dag dat je het voor het eerst ziet; de mensen die angst verkopen, zijn afhankelijk van snelheid, want een angst die een nacht heeft geslapen, begint er bij het ontbijt meestal belachelijk uit te zien. Breng vóór de verkiezingen één volle dag in stilte door, zonder enig nieuws, zoals het Feniksprotocol van het boek dat doet. De wereld is er de volgende ochtend nog, en je treedt haar tegemoet met de prefrontale cortex waarmee je geboren bent.

Houd één vriend aan de andere kant. De Machtswebben zegt dat je ‘ten minste één legitieme reddingslijn in een rivaliserend kamp moet houden, ook als je het comfortabel hebt, met iemand die je niets verschuldigd is en je toch respecteert’. De hele machinerie die in dit essay is beschreven, hangt ervan af dat je nooit gaat eten met de persoon voor wie je bang moet zijn, en ze stort, in mijn ervaring, ergens rond de tweede gang in. En als je buurman het doelwit is, wees dan de bondgenoot. Solomon Asch ontdekte dat één afwijkende stem in een ruimte de betovering van een unanieme, verkeerde meerderheid verbrak, en het boek trekt de conclusie voor je: ‘Eén bondgenoot verbrijzelde de illusie van eenstemmigheid en bevrijdde het individu.’ De stap van angst door associatie in de verstoting werkt alleen als elke omstander blijft zwijgen. ‘Als je ziet dat iemand wordt gemanipuleerd en je zwijgt’, zegt het laatste hoofdstuk van het boek, ‘is dat een keuze.’

Bereid je ook voor op de jaren na november, wie er ook wint, zoals je je zou voorbereiden op een strenge winter. Ken je rechten en de namen van je buren. Bouw een web van mensen die elkaar kennen en vertrouwen over de grenzen heen waarvoor je bang moest zijn; zo'n web is de enige structuur waarvan elke aspirant-autocraat heeft gemerkt dat ze moeilijk door te snijden is. De Machtswebben geeft de regel om een verstoting te overleven, en in een seizoen als dit is die belangrijker dan welke andere ook: ‘Laat nooit één netwerk je enige bron van macht worden en houd altijd een reddingslijn naar een alternatieve machtsbasis.’ Word vooral moeilijker te voorspellen. ‘Het systeem draait op voorspelbare mensen’, zegt het boek. ‘Stop met voorspelbaar zijn. Dat is de revolutie die echt werkt.’

Het boek sluit zijn hoofdstuk over taal, De Slangentong, af met een korte catalogus van de moderne gedaanten van de slang. ‘Elke reclame die je doet watertanden naar dingen die je zullen doden. Dat is de slang. Elke politicus die je hart van woede laat bonzen terwijl je stemt voor je eigen ondergang. Dat is de slang.’ De slang heeft nu een peilingsbureau, en een presentatie met dia's, en een consultant die een landelijk radiopubliek vertelt dat hij het geweldig vindt om je iets te geven om bang voor te zijn dat niet de prijs van eieren is. Ze is nooit geraffineerder geweest, en ze is nooit makkelijker te zien geweest, want haar methoden liggen nu vast, in haar eigen dia's en haar eigen woorden.

Je haat heeft een opdrachtgever. Je stem is nog niet verkocht.